มะตูม – Bael Fruit Tree, Bengal Quince หรือ กะทันตาเถร ตุ่มตัง ตูม มะปิน
เป็นไม้ยืนต้น สูง 10-15 เมตร ใบประกอบแบบนิ้วมือ เรียงสลับ ใบย่อย 3 ใบ รูปวงรี หรือรูปไข่แกมใบหอก กว้าง 2-7 ซม. ยาว 4-13 ซม. ขอบใบหยักมน ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ และที่ปลายกิ่ง กลีบดอกด้านนอกสีเขียวอ่อน ด้านในสีนวล ใบและดอกมีกลิ่นหอม ผล เป็นผลสด เนื้อในสีเหลือง มีน้ำเมือก
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ผลดิบแห้ง – ใช้ชงดื่ม ทำให้สดชื่น หายอ่อนเพลีย แก้ท้องเสีย แก้บิด
ผลสุก – เป็นยาระบาย ช่วยย่อยอาหาร
มะลิลา
มะลิลา – Arabian Jasmine หรือ ข้าวแตก มะลิ มะลิขี้ไก่ มะลิป้อม มะลิหลวง
เป็นไม้พุ่ม สูง 1-2 เมตร ใบประกอบ ชนิดมีใบย่อยใบเดียว เรียงตรงข้าม รูปไข่ รูปวงรี หรือรูปวงรีแกมขอบขนาน กว้าง 3-6 ซม. ยาว 5-10 ซม. สีเขียวแกมเหลือง ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่งและซอกใบ กลีบดอกสีขาว กลิ่นหอม มะลิลามีกลีบดอกชั้นเดียว ส่วนมะลิซ้อนมีกลีบดอกซ้อนกันหลายชั้น ผลเป็นผลสด
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ดอกแห้ง – จัดอยู่ในพิกัดเกสรทั้งห้า ใช้ปรุงยาหอม ทำให้จิตใจชุ่มชื่น แก้ไข้
รสสุคนธ์ – Tetracera loureiri (Finet et Gagnep.) Pierre ex Craib หรือ เถากกะปดใบเลื่อม บอระคน อรคนธ์ ปดคาย ปดเลื่อน ปดน้ำมัน มะตาดเครือ รสสุคนธ์ขาว สุคนธรส เสาวรส ย่านปด
เป็นไม้เถาเลื้อยเนื้อแข็งขนาดกลาง ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปวงรี กว้าง 4 – 7 ซม. ยาว 7 – 16 ซม. ขอบใบหยักฟันเลื่อย แผ่นใบสากมือ สีเขียวเข้ม ดอกช่อแยกแขนง ออกที่ซอกใบ และปลายกิ่ง ดอกย่อยจำนวนมาก มีใบประดับ กลีบดอกสีขาว มีกลิ่นหอม ผลเป็นฝัก รูปเกือบกลม แตกตะเข็บเดียว เมล็ดรูปไข 1 – 2 เมล็ด มีเยื่อหุ่มสีแดง
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ดอก – ใช้ดอกเข้ายาหอมบำรุงหัวใจ แก้เป็นลม อ่อนเพลีย
สนุ่น
สนุ่น – Willow หรือ คล้าย ไคร้นุ่น ไคร้บก ตะไคร้บก ไคร้ใหญ่ ตะหนุ่น สนุนน้ำ
เป็นไม้ยีนต้น สูง 5 – 10 เมตร ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปใบหอกกว้าง 2 – 3 ซม. ยาว 5 – 10 ซม. ท้องใบสีขาว ขอบใบหยักซี่ฟัน ก้านใบสีแดง ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ แยกเพศ อยู่คนละต้น ไม่มีกลีบดอก ผลแห้ง แตกได้
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
เปลือก – เป็นยาบำรุงหัวใจ แก้ไข้ ต้มน้ำอาบแก้ไข้ แก้หวัด คัดจมูก ในเปลือกต้นพบสาร salicin มีฤทธิ์ลดไข้ แก้ปวดเช่นเดียวกับแอสไพริน (aspirin)
ใบ – น้ำคั้นใบสด แก้พิษงูสวัด
สารภี
สารภี – Mammea siamensis Kosterm. หรือ ทรพี สร้อยพี สารภีแนน
เป็นไม้ยืนต้น สูง 10-15 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้ามรูปไข่ กลับแกมขอบขนาน กว้าง 4-5 ซม. ยาว 10-15 ซม. เนื้อใบค่อนข้างเหนียวและหนา ดอกเดี่ยวหรือช่อ ออกเป็นกระจุกตามกิ่ง กลีบดอกสีขาว กลิ่นหอม ร่วงง่าย มีเกสรตัวผู้สีเหลืองจำนวนมาก ผลเป็นผลสด รูปกระสวย
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ดอกแห้ง – ตำรายาไทยใช้ดอกแห้งปรุงยาหอม บำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น ชูกำลัง จัดอยู่ในพิกัดเกสรทั้งห้า
