ตะไคร้
ตะไคร้ – Lemon Grass หรือ จะไคร ไคร
เป็นไม้ล้มลุก อายุหลายปี สูง 0.75 – 1.2 เมตร แตกเป็นกอ เหง้าใต้ดินมีกลิ่นเฉพาะ ข้อและปล้องสั้นมาก กาบใบสีขาวนวล หรือขาวปนม่วง ยาวและหนาหุ้มข้อ และปล้องไว้แน่น
ใบเดี่ยว เรียงสลับ กว้าง 1 – 2 ซม. ยาว 70 – 100 ซม. แผ่นใบและขอบใบสากและคม ออกดอกยาก
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
โคนกาบใบ, ลำต้น – ทั้งสดและแห้ง มีน้ำมันหอมระเหยช่วยให้เจริญอาหาร ใช้เป็นยาขับลม แก้ท้องอืดท้องเฟ้อแน่นจุกเสียด ใช้ลำต้นแก่สดประมาณ 1 กำมือ (40-60 กรัม) ทุบพอแหลก ต้มน้ำพอเดือดหรือชงน้ำ ดื่มวันละ 3 ครั้งก่อนอาหาร นอกจากนี้ใช้เป็นยาขับปัสสาวะ สำหรับผู้ป่วยที่มีอาการขัดเบา หรือปัสสาวะไม่คล่อง โดยผู้ป่วยต้องไม่มีอาการบวมที่แขนและขา พบว่าน้ำมันตะไคร้มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อรา และแบคทีเรีย
โมกมัน – Wrightia tomentosa Roem. et Schult. หรือ มักมัน มูกน้อย มูกมัน โมกน้อย
เป็นไม้ยืนต้น สูง 10 – 12 เมตร มียางขาว ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปวงรี หรือรูปวงรีแกมขอบขนาน กว้าง 3 – 6 ซม. ยาว 7 – 12 ซม. ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง กลีบดอก สีขาวแกมชมพู
ผลเป็นฝักคู่ติดกัน
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
เปลือก – ใช้เปลือกเป็นยาบำรุงธาตุ เจริญอาหาร
แก่น – แก้ดีพิการ ขับเลือด
ยางจากต้น – ใช้แก้บิดมูกเลือด
ส้มป่อย
ส้มป่อย – Acacia concinna (Willd.) DC. หรือ ส้มขอน
เป็นไม้พุ่มรอเลื้อยมีหนามตามลำต้น กิ่ง ก้านและใบ ใบประกอบแบบขนนกสองชั้น เรียงสลับ ยาว 7 – 20 ซม. ใบย่อยรูปขอบขนาน ขนาดเล็ก ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ เป็นช่อกลม กลีบดอกเป็นหลอด สีนวล ผลเป็นฝัก สีน้ำตาลดำ ผิวย่นขรุขระ ขอบมักเป็นคลื่น
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ฝัก – มีสารออกฤทธิ์กลุ่มซาโปนินสูงถึง 20.8% ได้แก่ acacinins A, B, C, D และ E ซึ่งถ้าตีกับน้ำ จะเกิดฟองที่คงทนมาก ใช้สระผมแก้รังแค ต้มน้ำอาบหลังคลอด หรือชุบสำลีปิดแผลโรคผิวหนัง ฝักกินเป็นยาขับเสมหะ แก้น้ำลายเหนียว
สะเดาบ้าน – Neem Tree เป็นไม้ยืนต้น สูง 4-10 เมตร ทุกส่วนมีรสขม ยอดอ่อนที่แตกใหม่ มีสีน้ำตาลแดง เปลือกต้นสีเทาแตกเป็นร่อง ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปใบหอก กว้าง 3-4 ซม. ยาว 4-8 ซม. ขอบใบหยักฟันเลื่อย ฐานใบไม่เท่ากัน ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง ขณะกำลังแตกใบอ่อน กลีบดอกสีขาว ผล เป็นผลสด รูปรี มี 1 เมล็ด
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ก้านใบและราก – ใช้เป็นยาแก้ไข้ทุกชนิด
เปลือกต้น – แก้ท้องเสีย
เมล็ดและใบ – มีสาร azadirachtin ซึ่งใช้เป็นยาฆ่าแมลงศัตรูพืช โดยใช้สะเดาบ้าน ใบตะไคร้หอมและเหง้าข่าแก่ ชนิดละ 2 กก. บดละเอียด หมักค้างคืนกับน้ำ 1 ปีบ ฉีดพ่นในอัตราส่วนน้ำยา 300-500 ซีซี ต่อน้ำ 1 ปีบ
แสลงใจ
แสลงใจ – Nux-vomica Tree, Snake Wood หรือ กระจี้ กะกลิ้ง ตูมกาแดง แสลงทม แสลงเบื่อ แสลงเบือ
เป็นไม้ยืนต้น สูงประมาณ 30 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่แกมขอบขนาน กว้าง 5 – 8 ซม. ยาว 7 – 12 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ กลีบดอกสีเขียวอ่อน ผลเป็นผลสด รูปกลม เมล็ดกลมแบนคล้ายกระดุม สีเขียวแกมเทา มีขนสีน้ำตาลอ่อนนุ่มปกคลุม
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
เมล็ด – เมล็ดแก่แห้ง เรียกว่า โกฐกะกลิ้ง ใช้เป็นยาขมเจริญอาหาร บำรุงหัวใจ ขับน้ำย่อย พบว่ามีแอลคาลอยด์ strychnine และ brucine ซึ่งมีฤทธิ์กระตุ้นระบบประสาทส่วนกลาง มีความเป็นพิษสูง หากได้รับเกินขนาดจะเป็นอันตราย อาการพิษคือ กล้ามเนื้อกระตุกและชัก อาจถึงตาย ปัจจุบันไม่ค่อยใช้เป็นยา และกำหนดขนาดไว้ให้กินได้ ไม่เกินครั้งละ 60 มก. แต่ใช้เป็นยาเบื่อหนูและสุนัข
หอมแดง
หอมแดง– Eleutherine americana Merr. หรือ ว่านไก่แดง ว่านเข้า ว่านหมาก ว่านเพลาะ ว่านหอมแดง
เป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีหัวใต้ดินคล้ายหัวหอม รูปรียาว ใบเกร็ดที่หุ้มหัวใต้ดิน สีม่วงแดง ใบเดี่ยว ออกเป็นกระจุก 3-4 ใบ รูปดาบ กว้าง 2-4 ซม. ยาว 20-40 ซม. เส้นใบขนาน จีบตามยาวคล้ายพัด ดอกช่อ แทงจากลำต้นใต้ดิน กลีบดอกสีขาว ผลแห้ง แตกได้
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
หัวใต้ดินสด – ใช้ผสมรวมกับเหง้าเปราะหอม ตำหยาบ ๆ ห่อผ้าสุมหัวเด็ก แก้หวัดคัดจมูก และกินเป็นยาขับลม
ตอนต่อไป : ยาดีสมุนไพรถอนพิษ
