อินทนิลน้ำ
อินทนิลน้ำ – Queen’s flower หรือ อินทนิล
เป็นไม้ยืนต้น สูง 10 – 15 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปวงรี หรือรูปวงรีแกมขอบขนาน กว้าง 6 – 12 ซม. ยาว 12 – 24 ซม. ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง ดอกย่อยขนาดใหญ่ กลีบดอกสีชมพู สีม่วงแกมชมพูหรือสีม่วง ผล แห้ง แตกได้
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ใบ – ใช้ใบต้มน้ำกินแก้ปัสสาวะพิการ แก้เบาหวาน จากประสบการณ์ของผู้ป่วยเบาหวาน ส่วนหนึ่งระบุว่าใช้ได้ผล แต่การทดลองในสัตว์พบว่าไม่มีฤทธิ์ลดน้ำตาลในเลือด จึงควรมีการทดลองต่อไป
ขลู่ – Pluchea indica (Linn.) Less. หรือ ขลู่ หนวดงั่ว หนวดงิ้ว หนาดงัว หนาดวัว
เป็นไม้พุ่ม สูง 1-2.5 เมตร ชอบขึ้นในที่ชื้นแฉะ ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปไข่กลับ กว้าง 1-5 ซม. ยาว 2.5-10 ซม. ขอบใบหยักซี่ฟันห่างๆ ดอกช่อ ออกที่ยอดและซอกใบ กลีบดอกสีม่วง
ผลแห้ง ไม่แตก
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ต้น – ใช้ทั้งต้นต้มกินเป็นยาขับปัสสาวะ แก้เบาหวาน การทดลองในสัตว์และคนปกติ พบว่ายาขับปัสสาวะแผนปัจจุบัน (hydrochlorothiazide) และมีข้อดีคือ สูญเสียเกลือแร่น้อยกว่า นอกจากนี้ยังใช้ต้มน้ำอาบแก้ผื่นคัน
ใบ – น้ำคั้นใบสดรักษาริดสีดวงทวารด้วย
ไคร้หางนาค
ไคร้หางนาค – Phyllanthus taxodiifolius Beille หรือ เสียวน้ำ ตะไคร้หางสิงห์ เสียวเล็ก เสียวน้อย
เป็นไม้พุ่ม สูง 1- 3 เมตร ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปขอบขนาน กว้าง 2-4 ซม. ยาว 1-1.5 ซม.
ดอกช่อ ออกเป็นกระจุกที่ ซอกใบ ดอกย่อยแยกเพศอยู่บนต้นเดียวกัน กลีบรวมสีขาวนวล ผลเป็นผลสด รูปทรงกลม
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ต้น – ใช้ทั้งต้นมีรสจืด เป็นยาขับปัสสาวะ
โด่ไม่รู้ล้ม
โด่ไม่รู้ล้ม – Elephantopus scaber Linn. หรือ ขี้ไฟนกคุ่ม คิงไฟนกคุ่ม เคยโป้ หญ้าไก่นกคุ่ม หญ้าปราบ หญ้าสามสิบสองหาบ หนาด ผาหนาด มีแคลน
เป็นไม้ล้มลุก ลำต้นสั้น ใบเดี่ยว เรียงสลับเป็นวง รูปขอบขนานหรือรูปใบหอกกลับ กว้าง 2- 6 ซม. ยาว 10 – 25 ซม. มักแผ่ราบไปกับผิวดิน ขอบใบหยักฟันเลื่อย ท้องใบมีขนมากกว่าหลังใบ ดอกช่อ แทงออกจากกลางต้น ก้านช่อแตกแขนงได้ ดอกย่อยขนาดเล็ก กลีบดอกสีม่วง ออกเป็นกระจุกที่ปลายก้านดอก รองรับด้วยใบประดับแข็ง ผลแห้ง ไม่แตก
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ใบ – ใช้ใบต้มน้ำกินเป็นยาขับปัสสาวะ ขับพยาธิไส้เดือน และกระตุ้นกำหนัด
เถาวัลย์เปรียง – Derris scandens Benth. หรือ เครือเขาหนัง เถาตาปลา พานไสน
เป็นไม้เถาเลื้อยขนาดใหญ่ ยอดอ่อนมีขนนุ่น ใบ ประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปไข่หรือรูปวงรี กว้าง 1- 2.5 ซม. ยาว 3 – 5 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ ดอกย่อย รูปดอกถั่ว กลีบดอกสีขาว ผล เป็นฝัก
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ใช้เถาขับปัสสาวะ แก้บิด แก้หวัด ใช้เถาคั่วไฟชงน้ำ กินแก้ปวดเมื่อย
นางแย้ม
นางแย้ม – Volkameria fragrans Vent.หรือ ปิ้งชะมด ปิ้งช้อน ปิ้งสมุทร ส้วนใหญ่
เป็นไม้พุ่ม ลำต้นตั้งตรง สูง 1.5 – 3 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่กว้าง กว้าง 8 – 11 ซม. ยาว 12 – 16 ซม. ผิวใบมีขนละเอียดทั้งสองด้าน ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง ดอกย่อย ลักษณะคล้ายดอกมะลิซ้อน กลีบดอกสีขาว ด้านนอกสุดของช่อกลีบดอกสีม่วงแดงสลับขาว กลีบเลี้ยงสีม่วงแดง ไม่มีทั้งเกสรตัวผู้และเกสรตัวเมีย
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ราก – ใช้รากเป็นยาขับปัสสาวะ แก้โรคไตพิการ (โรคในทางเดินปัสสาวะ มีปัสสาวะขุ่นข้น เหลืองหรือแดง มักมีอาการแน่นท้อง กินอาหารไม่ได้)
ตอนต่อไป : ยาดีสมุนไพรเจริญอาหาร
