(11 กันยายน 2569) ชาวสกลนคร และชาวอีสานจะสืบทอดบุญข้าวประดับดิน เพื่อรำลึกถึงบรรพบุรุษ อุทิศส่วนกุศลแก่ผู้ล่วงลับ ซึ่งตรงกับวันแรม 14 ค่ำ เดือน 9 ซึ่งเป็นวันสำคัญตามประเพณี “บุญข้าวประดับดิน” หรือ “บุญเดือนเก้า” หนึ่งในฮีตสิบสองของชาวอีสาน ที่สืบทอดกันมาอย่างยาวนาน เพื่ออุทิศส่วนบุญส่วนกุศลให้แก่ญาติพี่น้องและบรรพบุรุษที่ล่วงลับ รวมถึงผู้ไร้ญาติและผู้ตกทุกข์ได้ยากตามประเพณี ชาวบ้านจะจัดเตรียมอาหารคาวหวาน ข้าวเหนียว ขนม ผลไม้ ตลอดจนหมาก พลู และเครื่องสักการะ นำมาห่อด้วยใบตองเป็น “ห่อข้าวน้อย” หรือจัดใส่กระทงขนาดเล็ก ก่อนนำไปวางไว้ตามพื้นดิน โคนต้นไม้ รอบกำแพงวัด หรือบริเวณต่าง ๆ ภายในวัดในช่วงเช้ามืด โดยเรียกว่า “การยายห่อข้าวน้อย” ซึ่งคำว่า “ยาย” ในภาษาอีสาน หมายถึง การวางเป็นระยะ ๆ พิธีดังกล่าวสะท้อนความเชื่อของชาวอีสานว่า ในวันแรม 14 ค่ำ เดือน 9 ดวงวิญญาณของผู้ล่วงลับจะมีโอกาสกลับมาเยี่ยมญาติ ลูกหลานจึงจัดอาหารและทำบุญอุทิศให้ เพื่อแสดงความกตัญญูและระลึกถึงผู้จากไป ขณะเดียวกันยังเป็นการแบ่งปันอาหารแก่ผู้ยากไร้และสัตว์ที่หิวโหยอีกด้วย
หลังจากนำห่อข้าวน้อยไปวางแล้ว ชาวบ้านจะกลับไปเตรียมอาหารเพื่อนำมาทำบุญที่วัดในช่วงเช้า ถวายภัตตาหารและไทยทานแด่พระสงฆ์ ฟังพระธรรมเทศนา รับพร และร่วมกันกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติผู้ล่วงลับ ถือเป็นการสืบสานทั้งพระพุทธศาสนาและจารีตประเพณีของท้องถิ่นให้คงอยู่ต่อไป “บุญข้าวประดับดิน” จึงมิได้เป็นเพียงประเพณีการนำอาหารไปวางบนพื้นดิน หากแต่เป็นภาพสะท้อนของวิถีชีวิตชาวอีสานที่ให้ความสำคัญกับ ความกตัญญู ความผูกพันระหว่างคนเป็นกับผู้ล่วงลับ การแบ่งปัน และการทำความดี พร้อมส่งต่อคุณค่าทางวัฒนธรรมจากรุ่นสู่รุ่น สำหรับปี 2569 วันบุญข้าวประดับดินตรงกับ วันศุกร์ที่ 11 กันยายน 2569 โดยพิธีวางห่อข้าวน้อยในหลายพื้นที่นิยมปฏิบัติในช่วงเช้ามืดประมาณ 04.00–06.00 น. ก่อนเข้าสู่พิธีทำบุญที่วัดในช่วงเช้า ทั้งนี้รายละเอียดของพิธีอาจแตกต่างกันไปตามจารีตของแต่ละชุมชน
วัฒนะ แก้วก่า/สกลนคร
