ตำรับยาสมุนไพรแก้พยาธิในลำไส้ ยาถ่ายพยาธิ
เล็บมือนาง
เล็บมือนาง หรือจะมั่ง จ๊ามั่ง มะจีมั่ง เป็นไม้เถาเนื้อแข็ง ต้นแก่มักมีกลิ่นที่เปลี่ยนเป็นหนาม ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปวงรี หรือรูปไข่แกมขอบขนาน กว้าง 5-8 ซม. ยาว 10-16 ซม. ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่งและซอกใบบริเวณปลายกิ่ง กลีบดอกสีแดงโคนกลีบเลี้ยงเป็นหลอดเรียวยาว สีเขียว ผลเป็นผลแห้ง รูปกระสวย มีเปลือกแข็งสีน้ำตาลเข้ม มีสันตามยาว 5 สัน
ประโยชน์ทางสมุนไพร ตามตำรายาไทยใช้เนื้อในเมล็ดแห้งเป็นยาขับพยาธิไส้เดือน(สารที่มีฤทธิ์ขับพยาธิได้แก่กรด quisqualic ซึ่งเป็นกรดอะมิโนชนิดหนึ่ง) สำหรับเด็กกินครั้งละ 2-3 เมล็ด และผู้ใหญ่ครั้งละ 4-5 เมล็ด
วิธีใช้ โดยนำเมล็ดแห้งมาป่นเป็นผง ผสมกับน้ำผึ้ง ปั้นเป็นยาลูกกลอน หรือต้มเอาน้ำดื่ม หรือทอดกับไข่กินก็ได้
สะแกนา
สะแกนา หรือแก ขอนแข้ จองแข้ แพ่ง สะแก เป็นไม้ยืนต้น สูง 5-10 เมตร กิ่งอ่อนเป็นรูปเหลี่ยม ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปวงรี หรือรูปไข่กลับ กว้าง 3-8 ซม. ยาว 6-15 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ และปลาดยอด ดอกย่อยมีขนาดเล็ก กลีบดอกสีขาว ผลแห้ง มี 4 ครีบ เมล็ดสีน้ำตาลแดง รูปกระสวย มี 4 สันตามยาว
ประโยชน์ทางสมุนไพร เมล็ดแก่ใช้ขับพยาธิไส้เดือน และพยาธิเส้นด้ายในเด็ก
วิธีใช้ ใช้เมล็ดแก่ขนาด 3 กรัม ตำผสมกับไข่ทอดกินครั้งเดียวขณะท้องว่าง
มะเฟือง เป็นไม้ยืนต้น สูง 3-5 เมตร ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับใบย่อยรูปขอบขนานแกมใบหอก กว้าง 22-3.5 ซม. ยาว 3-9 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบ ดอกย่อยขนาดเล็ก กลีบดอกสีชมพูแกมม่วง ผลเป็นผลสด อวบน้ำ ยาว 7-14 ซม. มีสันโดยรอบ 5 สัน ผลดิบสีเขียว ผลสุกสีเหลือง มีรสเปรี้ยวอมหวาน
ประโยชน์ทางสมุนไพร ราก- มีรสหวานเย็น ใช้แก้วปวดหัว ปวดกล้ามเนื้อ ปวดตามข้อ ช่วยแก้ไข้ดับพิษร้อน แก้อาการปวดแสบในกระเพาะ รวมถึงอาการจุแน่นหน้าอก /เปลือกของต้น- เป็นผิวบางเรียบ มีรสฝาด ช่วยแก้ไข้ ท้องเสีย ดับพิษ แผลปวดแสบปวดร้อน/ เมล็ด- มีลักษณะเป็นสีดำยาวเรียว ขนาดประมาณ ½ เซนติเมตร มีรสขมเย็น ใช้บรรเทาอาการปวดแก้ไข้ แก้ปวดท้อง แก้ดีซ่าน ขับระดู ช่วยให้นอนหลับสนิทตลอดคืน / ผล – เป็น ส่วนที่มีสรรพคุณทางยาเหลือล้น มีรสหวานอมเปรี้ยว แก้โรคได้สารพัด ทั้งแก้ไอ แก้ไข้ แก้คอแห้ง แก้กระหายน้ำ แก้อาเจียน แก้อาการเลือดออกตามไรฟัน แก้บิด ช่วยระงับความต้อน ถอนพิษผิดสำแดง ช่วยขับน้ำลาย ลดอาการอักเสบบวมช้ำ ใช้ขับปัสสาวะ ขับนิ่วได้ดี /น้ำที่คั้นจากผล – เมื่อดื่มเข้าไปแล้วจะช่วยแก้ไข้ แก้ม้ามโต หรือจะผสมกับสารส้มดื่มจะช่วยขับนิ่วและรักษาโรคหนองในได้ บางคนใช้ผลมะเฟืองสระผม ช่วยบำรุงเส้นผม และขจัดรังแคได้ดีกว่าแขมพูยี่ห้อแพงๆ ทั้งหลาย/ ดอก- มีรสเย็นจืด ช่วยขับพยาธิ แก้ไข้หนาวๆ ร้อนๆ ได้เยี่ยม/ ใบ -มีรสจืด มัน เย็น ใช้แก้ไข้ดับพิษร้อน ถอนพิษไข้หวัด ทั้งหวัดธรรมดาและไข้หวัดใหญ่ ช่วยรักษาอาการขัดเบาและขับปัสสาวะได้ดีหรือจะเอาไปต้มน้ำอาบ นำมาบดแล้วทา หรือ พอก ช่วยแก้เม็ดผดผื่นคัน แผลบวมช้ำ แผลเป็นหนอง ซ้ำยังมีสรรพคุณช่วยห้ามเลือดกับถอนพิษงู แก้พิษแมงมุมกัด
วิธีใช้ ใช้ดอกสด นำมาต้มกินเป็นยาถ่ายพยาธิ
————————————–
แก้ว หรือกะมูนิง (มลายู-ปัตตานี) แก้วขาว (ภาคกลาง) แก้วขี้ไก่ (ยะลา) แก้วพริก ตะไหลแก้ว (ภาคเหนือ) แก้วลาย (สระบุรี) จ๊าพริก (ลำปาง) เป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก สูงได้ถึง 5 เมตร ใบประกอบแบบขนนกชนิดที่มีใบยอด 1 ใบ ใบย่อยมี 7-9 ใบ ใบย่อยยาว กว้าง 1-1.5 ซม. ดอกออกเป็นช่อสั้นๆ ที่ปลายกิ่ง ดอกสีขาวมี 5 กลีบ หอม ผลรี รูปไข่ ผลสุก สีแดง ออกดอกตลอดปี
ประโยชน์ทางสมุนไพร ก้านและใบ – รสเผ็ด สุขุม ขม ใช้เป็นยาชาระงับปวด แก้ผื่นคันที่เกิดจากชื้น แก้แผลเจ็บปวดเกิดจากการกระทบกระแทก ต้มอมบ้วนปาก แก้ปวดฟัน / ราก – รสเผ็ด ขม สุขุม ใช้แก้ปวดเอว แก้ผื่นคันที่เกิดจากชื้น และที่เกิดจากแมลงกัดต่อย / ใบ – ขับพยาธิตัวตืด แก้บิด แก้ท้องเสีย / ราก, ใบ – เป็นยาขับประจำเดือน / ดอก, ใบ – ช่วยย่อย แก้ไขข้ออักเสบ แก้ไอ เวียนศีรษะ / ผลสุก – รับประทานเป็นอาหารได้
วิธีใช้ ใช้ก้านและใบสด 10-15 กรัม ต้มกับน้ำ 2 ถ้วยแก้ว เคี่ยวให้เหลือ 1 ถ้วยแก้ว รับประทานวันละ 2 ครั้ง หลังอาหารเช้า-เย็น / หรือใช้ดองเหล้า ดื่มแต่เหล้า ครั้งละ 1 ถ้วยตะไล ใช้เป็นยาขับประจำเดือน / ใช้รากแห้ง 10-15 กรัม (สด 30-60 กรัม) ต้มกับน้ำ 2 ถ้วยแก้ว เคี่ยวให้เหลือ 1 ถ้วยแก้ว รับประทานวันละ 2 ครั้ง หลังอาหารเช้า-เย็น ขับพยาธิตัวตืด แก้บิด แก้ท้องเสีย
————————————–
