ตำรับยาสมุนไพรแก้ริดสีดวงทวาร ยาระบาย ยาถ่าย
————————————————
อัคคีทวาร หรือ แข้งม้า แคว้งค่า ชะรัก ป่า หมอกนางต๊ะ หลัวสามเกียน ผ้าห้ายห่อคำ หมักก้านต่อ หูแวง ฮังตอ มักแค้งข่า เป็นไม้พุ่มขนาดเล็ก สูง 1 – 4 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปขอบขนาน รูปขอบขนานแกมใบหอก หรือรูปใบหอกแกมรูปไข่กลับ กว้าง 4 – 6 ซม. ยาว 15 – 20 ซม. ขอบใบหยักฟันเลื่อย /ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง กลีบดอก 5 กลีบ กลีบกลางสีม่วงเข้ม กลีบข้างสี่กลีบสีฟ้าสด รูปค่อนข้างกลม หรือรูปไข่กลับกว้าง เมื่อสุกสีม่วงเข้มหรือดำ
ประโยชน์ทางสมุนไพร ใช้ได้ทั้งต้น ใบและราก เป็นยาริดสีดวงทวาร
ต้นหรือราก ยาวประมาณ 2 นิ้วมาฝนกับน้ำปูนใสพอข้นๆ ใช้ทาเป็นยาเกลื่อนหัวริดสีดวง
ใบ ใช้ใบประมาณ 10-20 ใบมาตากแดดให้แห้ง จากนั้นบดให้เป็นผงละเอียดแล้วคลุกกับน้ำผึ้งปั้นให้เป็นก้อนเล็กๆ ขนาดเท่าเม็ดพุทรา กินครั้งละ 2-4 เม็ดทุกวัน อาการริดสีดวงจะดีขึ้นภายในหนึ่งอาทิตย์ หรือใช้ใบแห้งบดเป็นผงโรยในถ่านไฟ เอาควันเผารมหัวริดสีดวงทวารให้ยุบ
————————————–
ขี้เหล็ก หรือขี้เหล็กแก่น ขี้เหล็กบ้าน ขี้เหล็กหลวง ขี้เหล็กใหญ่ เป็นไม้ยืนต้น สูง 10-15 เมตร ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปขอบขนาน กว้างประมาณ 1.5 ซม. ยาว 4 ซม. ใบอ่อนมีขนสีน้ำตาลแกมเขียว ดอกช่อ ออกที่ปลายกิ่ง กลีบดอกสีเหลือง ผลเป็นฝัก แบบยาวและหนา
ประโยชน์ทางสมุนไพร ใบอ่อน, ดอกตูมและแก่น-มีสารกลุ่มแอนทราควิโนนหลายชนิด
จึงมีฤทธิ์เป็นยาระบาย นอกจากนี้ยังพบสารซึ่งมีฤทธิ์กดประสาทส่วนกลาง ทำให้นอนหลับ โดยใช้วิธีนำมาดองเหล้า ดื่มก่อนนอน
วิธีใช้ ใช้ใบอ่อนครั้งละ 2-3 กำมือ ต้มกับน้ำ 1-1.5 ถ้วย เติมเกลือ
เล็กน้อย ดื่มเป็นยาระบาย ก่อนอาหารเช้าครั้งเดียว
————————————–
มะขาม เป็นไม้ยืนต้น สูง 15-25 เมตร ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปขอบขนาน กว้าง 5-8 ซม. ยาว 1-1.5 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบและปลายกิ่ง กลีบดอกสีเหลือง มีลายสีม่วงแดง ผลเป็นฝัก มีเนื้อหุ้มเมล็ด สีน้ำตาล ฉ่ำน้ำ
ประโยชน์ทางสมุนไพร มะขามมีกรดอินทรีย์ เช่น กรด trataric และกรด citric /
มะขามเปียก ใช้เป็นยาถ่าย และยาแก้ไอกัดเสมหะที่เหนียวข้น / ต้น เป็นยาสมานคุมธาตุ /เนื้อในเมล็ด เป็นยาฆ่าพยาธิไส้เดือน /ใบและยอดอ่อน มีรสเปรี้ยว ใช้ในการอาบ อบสมุนไพร
ยาระบาย แก้อาการท้องผูก -ใช้มะขามเปียกรสเปรี้ยว 10–20 ฝัก (หนัก 70–150 กรัม) จิ้ม
เกลือรับประทาน แล้วดื่มน้ำตามมากๆหรือต้มใส่เกลือเล็กน้อยดื่ม
ขับพยาธิไส้เดือน – ใช้เมล็ดแก่มาคั่ว แล้วกะเทาะเปลือกออก เอาเนื้อในเมล็ดไปแช่น้ำเกลือจนนุ่ม รับประทานครั้งละ 20-30 เม็ด
————————————–
มะขามแขก เป็นไม้พุ่ม สูง 0.5-1.5 เมตร ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปวงรีหรือรูปใบหอก กว้าง 1-1.5 ซม. ยาว 2.5-3.5 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบตอนปลายกิ่ง กลีบดอกสีเหลือง b>ผลเป็นฝักแบน รูปขอบขนาน
ประโยชน์ทางสมุนไพร ใช้เป็นยาระบาย มีสารที่ออกฤทธิ์ระบาย คือ sennosides A และ
B อาการข้างเคียงที่พบคือ ปวดมวนท้อง ซึ่งมักเกิดจากใบมากกว่าฝัก แต่สามารถบรรเทาโดยใช้สมุนไพรขับลมผสมร่วมด้วย เช่น กระวาน การพลู เป็นต้น
วิธีใช้ ใช้ใบและฝักอ่อนโดยนำใบซึ่งเก็บก่อนมีดอก ตากแห้ง 3-10 กรัม
หรือฝักแห้ง 4-5 ฝัก ชงน้ำร้อนทิ้งไว้ 10 นาที ดื่มก่อนนอน
————————————–
