ขิง
ขิง – Zingiber officinale Rose. หรือ ขิงแกลง, ขิงแดง(จันทบุรี), ขิงเผือก(เชียงใหม่),สะเอ(กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)
วิธีใช้
- ใช้ขิงแก่ขนาดเท่านิ้วหัวแม่มือทุบให้ให้แตก ตำให้ละเอียดผสมน้ำเล็กน้อยคั้นน้ำ 2 ช้อนแกง ใส่น้ำผึ้ง 2 ช้องแกง ผสมให้เข้ากันจิบบ่อยๆ ถ้าจิบมากอาจแสบคอ
2. ใช้ขิงแก่ขนาดหัวแม่มือ ทุบให้ให้แตก หรือฝานเป็นแผ่นบางๆ ถ้าไม่มีให้ใช้ขิงแห้ง 1 หยิบมือ ต้มกับน้ำ 1 แก้วให้เดือดนาน 5 นาที เสร็จแล้วตักเนื้อขิงออก เติมน้ำตาลเล็กน้อยจิบ
ข้อเสนอแนะ
1.หากไม่มีขิงสดจะใช้ขิงแห้งแทนก็ได้
2. ขิงผงที่มีจำหน่ายโดยทั่วไปผ่านกระบวนการหลายอย่างทำให้สรรพคุณลดลงได้
3. หากดื่มแล้วรู้สึกคอแห้งหรือกระหายน้ำเพิ่มขึ้น ควรหยุดใช้ยา
มะนาว
มะนาว – Citrus auranifolia (Christm.& Panz) Swing. หรือ ส้มมะนาว, มะนอเกละ, มะนอเกล(สุรินทร์), โกรยชะม้า(เขมร)
วิธีใช้
วิธีที่ 1. ฝานมะนาวเป็นชิ้นเล็กๆอมครั้งละ 1 ชิ้น ค่อยๆกลืนน้ำที่ละนิด
วิธีที่ 2. ใช้มะนาว 1 ส่วน น้ำเชื่อม 1 ส่วน น้ำต้มสุก 1 ส่วน และเกลือนิดหน่อยผสมให้เข้ากันดี ใช้จิบบ่อยๆ
กระเจี๊ยบแดง
กระเจี๊ยบแดง – Hibiscus sabdariffa Linn. หรือ กระเจี๊ยบ (ภาคกลาง) ผักเก็งเค็ง (ภาคเหนือ)
วิธีใช้
วิธีที่1. ใช้กระเจี๊ยบสดหรือแห้ง ประมาณ 1-2 กำมือ ต้มกับน้ำ 1 ขวดแม่โขง เติมน้ำตาล 2 ช้อนแกง และเกลือครึ่งช้อนชาดื่มเคี่ยวให้เหลือแก้วครึ่ง ใช้จิบบ่อยๆขณะน้ำยาอุ่น
วิธีที่2. ใช้ใบสด 1-2 กำมือ เติมเกลือพอเค็ม ใส่น้ำ 3 แก้วเคี่ยวให้เหลือ 1 แก้ว จิบบ่อยๆ
วิธีที่3. ใช้ใบสด 3-5 ใบ ตำให้ละเอียด เติมน้ำเล็กน้อยคั้นเอาน้ำกินครั้งละ 1-2 ช้อนโต๊ะ
จิบก่อนอาหารหรือทุกครั้งที่ไอ
มะขาม – Tamarind เป็นไม้ยืนต้น สูง 15-25 เมตร ใบประกอบแบบขนนก เรียงสลับ ใบย่อยรูปขอบขนาน กว้าง 5-8 ซม. ยาว 1-1.5 ซม. ดอกช่อ ออกที่ซอกใบและปลายกิ่ง กลีบดอกสีเหลือง มีลายสีม่วงแดง ผลเป็นฝัก มีเนื้อหุ้มเมล็ด สีน้ำตาล ฉ่ำน้ำ
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
มะขามเปียก – ใช้เป็นยาถ่าย และยาแก้ไอกัดเสมหะที่เหนียวข้น เนื่องจากมีกรดอินทรีย์ เช่น กรด trataric และกรด citric
เปลือกต้น – เป็นยาสมานคุมธาตุ
เนื้อในเมล็ด – ใช้เป็นยาฆ่าพยาธิไส้เดือน
ใบและยอดอ่อน – มีรสเปรี้ยว ใช้ในการอาบ อบสมุนไพร
มะขามป้อม– Emblic Myrobalan, Malacca Tree หรือ กำทวด
เป็นไม้ยืนต้น สูง 8-20 เมตร ใบเดี่ยว เรียงสลับ รูปขอบขนาน กว้าง 0.25-0.5 ซม. ยาว 0.8-1.2 ซม. ดอกช่อ ออกเป็นกระจุกที่ซอกใบ แยกเพศ อยู่บนต้นเดียวกัน ดอกย่อยสีนวล ผลเป็นผลสด รูปกลม ผิวเรียบ มีเส้นพาดตามยาว 6 เส้น เมล็ด กลม สีเขียวเข้ม
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
เนื้อผลแห้งหรือสด – รับประทานขับเสมหะ ทำให้ชุ่มคอ ผลแห้งต้มกินแก้ไข้ น้ำคั้นผลสดแก้ท้องเสีย ขับปัสสาวะ มีวิตามินซีใช้แก้โรคเลือดออกตามไรฟัน
มะกรูด
มะกรูด – Leech Lime หรือ มะขุน มะขูด ส้มกรูด
เป็นไม้ยืนต้น สูง 2-8 เมตร ใบและดอกคล้ายมะนาว ใบ รูปค่อนข้างกลม กว้าง 2.5-5 ซม. ยาว 3-8 ซม. ก้านใบมีครีบขนาดใหญ่เท่าตัวใบ ผลเป็นผลสด รูปร่างค่อนข้างกลม ผิวขรุขระ
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
น้ำมะกรูด – ใช้เป็นยาแก้ไอ แก้โรคเลือดออกตามไรฟัน ใช้สระผมกันรังแค
ผิวมะกรูด – ใช้เป็นยาขับลม แก้ปวดท้อง
มะดัน – Garcinia schomburgkiana Pierre เป็นไม้ยืนต้น สูง 3-7 เมตร ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปขอบขนาน รูปใบหอก หรือรูปไข่แกมขอบขนาน กว้าง 2-3 ซม. ยาว 5-8 ซม. ดอกช่อ ออกเป็นกระจุกที่ซอกใบ แยกเพศอยู่บนต้นเดียวกัน กลีบดอกสีเหลืองส้ม ผลเป็นผลสด รูปกระสวย รสเปรี้ยวจัด
สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ใบและเนื้อผล – ใช้ทำยาดอกเปรี้ยวเค็ม เป็นยาแก้ไอ ฟอกเสมหะ แก้ประจำเดือนผิดปกติ
ผล – ดองน้ำเกลือกิน แก้น้ำลายเหนียว เป็นเมือกในคอ
มะแว้ง
มะแว้ง – Solanum trilobatum Linn.(มะแว้งเครือ) Salanum sanitwongsei Craib.(มะแว้งหรือ แชว้งเคีย (คาก), มะแข้งขม(ภาคเหนือ)
วิธีใช้
วิธีที่ 1. ใช้ผลแก่ขบพอแตกแล้วค่อยๆกลืนน้ำลงแล้วคายกากออก อมครั้งละ 1 ผล ติดต่อกัน 3-10 ผล วันละ 3-4 ครั้งหรือทุกครั้งที่ไอ
วิธีที่ 2. มะแว้ง 3-10 ผล ตำผสมเกลือ มะนาว เติมน้ำเล็กน้อย คั้นเอาน้ำยาที่ได้จิบทีละนิดเมื่อมีอาการไอ
ตอนต่อไป : ยาดีสมุนไพรจิก
