ตามรอย พระลีลากรุวัดถ้ำหีบ เนื้อพระแกร่งยุคสมัยสุโขทัย

155

พระลีลา ถ้ำหีบ เนื้อเงินแก่ตะกั่ว

พระลีลา กรุถ้ำหีบ ถูกค้นพบวัดร้างชื่อ”วัดถ้ำหีบ’ โดยชาวบ้านได้ขึ้นไปเก็บมูลค้างคาว เข้าไปในถ้ำพบไหเคลือบหลายใบ เมื่อเปิดออกดูจึงพบพระเครื่อง”ปางลีลา” เนื้อดินเผา เนื้อพระแกร่ง โดยเฉพาะสีแดงจะแกร่งมากกว่าสีเหลือง เป็นพระที่ผ่านการเผา เมื่อเคาะจะมีเสียงกังวาน เนื้อสีของพระมีสีนวลเหมือนพระใหม่เนื่องจากพระไม่ได้สัมผัสกับอากาศมาเป็นเวลาหลายร้อยปี

สำหรับเนื้อดินของพระถ้ำหีบมีทั้งดินหยาบและดินละเอียด บางองค์มีการปิดทองล่องชาดมาแต่ในกรุ

นอกจากนี้ยังพบ”เนื้อชินและเนื้อว่าน’ ลักษณะเหมือนเนื้อดินแต่มีจำนวนน้อย พระลีลาถ้ำหีบ เป็นพระพิมพ์แบบครึ่งซีก พิมพ์ทรงเป็นรูปยาวรี ยอดแหลม รูปแบบกรอบมีสองชั้น องค์พระส่วนใหญ่จะตัดตามขอบ แต่ก็มีตัดเลยชอบเป็นปีกกว้าง มีความสูงประมาณ 8.5 เซนติเมตร ฐานกว้าง 2.5 เซ็นติเมตร

พุทธลักษณะ องค์ประทับยืน แสดงปางลีลา อยู่บนฐานเขียงชั้นเดียว อันเป็นเอกลักษณ์สำคัญของศิลปะสุโขทัย มีความอ่อนช้อย ในลักษณะก้าวอย่าง พระบาทข้างซ้ายทรงอยู่ ส่วนพระบาทข้างขวายกขึ้นเล็กน้อย แสดงให้เห็นถึงพระอริยาบถว่ากำลังเสด็จพระราชดำเนิน พระหัตถ์ซ้ายยกขึ้นเหนือพระอุระ และผายฝ่าพระหัตถ์ออก แสดงปางห้ามพระไม้แก่นจันทร์ เห็นรอยชายสบงและชายจีวรด้านล่าง โดยเฉพาะชายจีวรที่ซ้อนทับกัน ดูมีมิติและชีวิตชีวา

พระเกศเฉียงไปด้านซ้ายขององค์พระ หากใช้กล้องส่องพระจะเห็นฐานพระเมาลีเหนือพระนลาฏ(หน้าผาก)มีเส้นขีดเป็นไรพระศก พระพักตร์หน้าศิลปะสุโขทัยบริสุทธิ์ พระเนตรมีลักษณะยาวรี พระนาสิกโด่งเป็นสัน พระโอษฐ์พริ้ม มีลักษณะใกล้เคียงปากมนุษย์ พระกรรณยาวลงมาจรดพระอังสา ที่ลำพระศอมีรอยนูนคล้ายสร้อยพระศอค่อนข้างชัดเจน

พระลีลา ถ้ำหีบ ข้างเม็ด เนื้อดิน

ด้านหลังจะเห็นลายผ้าดิบที่กดด้วยมือ จะมีรอยสูงต่ำไม่เรียบเสมอกัน คล้ายหลายมือ หรือเรียก”หลังลายมือ’ พระลีลาถ้ำหีบ มีอยู่ด้วยกัน 3พิมพ์ คือ พิมพ์ใหญ่ พิมพ์กลาง และพิมพ์ข้างเม็ด

พระปางลีลา เป็นการจำลองจากพุทธประวัติครั้งที่พระพุทธเจ้าเสด็จโปรดพระนางสิริมหามายา พระมารดาที่สิ้นพระชนม์เมื่อพระองค์ท่านทรงประสูติได้ไม่นาน

เมื่อเสร็จกลับจากดาวดึงค์ในวันออกพรรษา จึงทำให้เกิดความเลื่อมใสศรัทธาแก่ผู้ได้พบเห็น จึงเป็นที่มาของ’พระพุทธรูปปางลีลา” ในจิตนาการของช่าง และเป็นแรงบันดาลใจที่ทำให้เกิด”พิธีตักบาตรเทโว” เป็นการสมมุติจากการเสด็จลงมาให้ประชาชนในโลกมนุษย์ได้ตักบาตรทำบุญ

ขอขอบคุณ ปิยะวัฒน์ เอี่ยมน้อย”ต้อ พิษณุโลก” เอื้อเฟื้อข้อมูลและภาพถ่าย”พระลีลา ถ้ำหีบ”

พรหมพิริยะ จันทร์เพ็ญ /เรื่อง/ภาพ